كتاب با عنوان بر ساختهء تاريخ چين نزديك به صد و پنجاه سال پيش ( 1864 م . ) توسط انجمن علمى كلكته كه از نهادهاى وابسته به كمپانى هند شرقى بوده به صورت حروفى در هندوستان به چاپ رسيده است . اين چاپ به علت كمبودهايى كه دارد به هيچ وجه حق اين اثر ارزنده را ادا نمىكند . بيشتر كارگزاران مستعمراتى بريتانيا در هند به علت كارايى و موقعيت خاص زبان فارسى در آن سرزمين فارسىدان بوده‌اند و به تفنن بعضى از متن‌هاى فارسى را به چاپ رسانيده‌اند . در هرحال ارزش كار آنان را بايد به مقياس امكانات و شرايط زمان خودشان سنجيد و همّت و خدمت خود ناخواستهء « 1 » آنان را در نشر متون زبان فارسى ناديده نگرفت . سرانجام دربارهء نام كتاب خاطر نشان مىسازد كه مترجم نام خاصى بر كتاب ننهاده بوده است . در چاپ نخست و در فهرستنامه‌ها از آن با عنوان تاريخ چين نام برده شده است . « 2 » درحالىكه اين كتاب ترجمه‌اى است از بخش‌هاى مربوط به مردم‌شناسى و آداب و رسوم و آيين‌هاى چين از كتاب يادداشتها و خاطرات ماتيو ريچى و مطلبى دربارهء تاريخ چين ندارد . ظاهرا علت اطلاق « تاريخ » بر چنين كتابى در نظر داشتن كاربرد قرن نوزدهمى تاريخ است در مفاهيم گسترده‌تر « 3 » و از جمله دربرگيرنده مباحث مردم‌شناسى و فرهنگ جامعه كه اينك از آن معانى مطلق به كلى افتاده است و در عرف خاص كاربردى مقيّد دارد . از اينرو نام و عنوان رسا و جامع چين‌نامه بر كتاب نهاده شد كه با روش ديرين نامگذارى كتاب در زبان فارسى مطابقت دارد و هم متناسب با موضوع كتاب است و وافى به مقصود . مظفر بختيار دانشگاه تهران مهرگان 1387

--> ( 1 ) . « خود ناخواسته » از آنرو كه براندازى زبان فارسى - زبان اصلى ميانجى و فرهنگى در هندوستان - و جايگزين ساختن زبان انگليسى از هدف‌ها و سياست‌هاى عمدهء استعمارى بوده است ، رك : مظفر بختيار ، گزارش‌هاى مأمور ايرانى از هند » ( دربارهء فعاليتهاى كارگزاران مستعمراتى در براندازى زبان فارسى ) ، نشريهء زمينهء ايرانشناسى ، تهران 1368 ، صص 249 - 266 . ( 2 ) . Ivanov W : , Concise Descriptive Catalogue of The Persian Manuscripts in the Curzon Collection , Asiatic Society of Bengal , Calcutta , 1926 , p 96 . Storey : Persian Literature , A Biobibliographic al Survey , London 1936 , vol . I , p 432 . ( 3 ) . Jespersen Otto : Language Its Nature , Development and Origin , George Allen Ltd . , London , 1968 , pp 64 , 98 .